Trốn nghĩa vụ tài chính qua công chứng: Công chứng viên xử lý sao?
Trong hoạt động công chứng, không chỉ tính hợp pháp của hình thức mà cả mục đích và nội dung của giao dịch đều phải phù hợp với quy định pháp luật. Thực tiễn cho thấy, nhiều hồ sơ bị từ chối công chứng khi có dấu hiệu trốn nghĩa vụ tài chính công chứng, đặc biệt trong các giao dịch liên quan đến nhà đất và tài sản có giá trị lớn. Việc từ chối này nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng công chứng để che giấu hoặc né tránh các khoản thuế, phí, nghĩa vụ tài chính khác. Bài viết phân tích căn cứ pháp lý và các dấu hiệu điển hình khiến công chứng viên buộc phải từ chối công chứng trong trường hợp này.
>>> Xem thêm: Khi nào bạn cần đến văn phòng công chứng? Các trường hợp điển hình
1. Nghĩa vụ tài chính trong giao dịch dân sự và vai trò của công chứng
Nghĩa vụ tài chính trong giao dịch dân sự bao gồm các khoản thuế, lệ phí, phí và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.
Theo “Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015”, các bên trong quan hệ dân sự phải tuân thủ nguyên tắc thiện chí, trung thực. Việc cố ý thiết lập giao dịch nhằm trốn nghĩa vụ tài chính công chứng là hành vi vi phạm nguyên tắc này.
Trong hoạt động công chứng, công chứng viên không trực tiếp thu thuế nhưng có trách nhiệm:
Kiểm tra tính hợp pháp của nội dung giao dịch;
Phát hiện và ngăn chặn các giao dịch có mục đích trái pháp luật;
Từ chối công chứng khi có căn cứ cho thấy giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính.
2. Căn cứ pháp lý cho việc từ chối công chứng khi có dấu hiệu trốn nghĩa vụ tài chính
2.1. Nội dung, mục đích giao dịch vi phạm điều cấm của luật
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật.
Nếu hợp đồng được lập nhằm che giấu giá trị thật của giao dịch hoặc thay đổi bản chất giao dịch để trốn nghĩa vụ tài chính công chứng, thì mục đích của giao dịch đã vi phạm pháp luật, là căn cứ để công chứng viên từ chối công chứng.
2.2. Nghĩa vụ từ chối công chứng theo Luật Công chứng
Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch.
Đồng thời, “Điều 44 Luật Công chứng 2024” quy định công chứng viên phải từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch có nội dung vi phạm pháp luật hoặc không đủ điều kiện để công chứng.
Khi xuất hiện dấu hiệu trốn nghĩa vụ tài chính công chứng, công chứng viên có cơ sở pháp lý để từ chối nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật và an toàn pháp lý cho giao dịch.
3. Các dấu hiệu điển hình của hành vi trốn tránh nghĩa vụ tài chính trong hồ sơ công chứng
3.1. Ghi giá chuyển nhượng thấp bất thường so với thực tế
Ví dụ minh họa: Trong hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, các bên thỏa thuận giá chuyển nhượng chỉ bằng một phần nhỏ so với giá thị trường, trong khi có chứng cứ cho thấy giá thực tế cao hơn nhiều. Trường hợp này bị nghi ngờ nhằm trốn nghĩa vụ tài chính công chứng liên quan đến thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ.
3.2. Lập hợp đồng tặng cho thay cho mua bán
Một số bên lựa chọn hình thức tặng cho tài sản thay vì mua bán để hưởng mức thuế, phí thấp hơn.
Nếu công chứng viên có căn cứ xác định việc tặng cho chỉ là hình thức, che giấu giao dịch mua bán thực chất, thì giao dịch này bị xem là giả tạo theo “Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015” và phải bị từ chối công chứng.
3.3. Chia nhỏ hoặc thay đổi bản chất giao dịch để giảm nghĩa vụ tài chính
Trường hợp các bên cố tình chia một giao dịch thành nhiều hợp đồng nhỏ, hoặc ký nhiều văn bản khác nhau để né tránh nghĩa vụ tài chính, thì đây là dấu hiệu rõ ràng của hành vi trốn nghĩa vụ tài chính công chứng.
4. Trách nhiệm và quyền hạn của công chứng viên trong việc phát hiện dấu hiệu trốn nghĩa vụ tài chính
Công chứng viên không có chức năng điều tra thuế, nhưng có quyền và nghĩa vụ:
Yêu cầu các bên giải thích, làm rõ nội dung giao dịch;
Đề nghị sửa đổi, bổ sung hợp đồng cho phù hợp với bản chất giao dịch;
Từ chối công chứng nếu không thể loại trừ dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ tài chính.
Theo “Điều 51 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền hướng dẫn các bên hoàn thiện nội dung hợp đồng để bảo đảm tính hợp pháp trước khi công chứng.
5. Hậu quả pháp lý nếu vẫn công chứng giao dịch trốn nghĩa vụ tài chính
Nếu giao dịch nhằm trốn nghĩa vụ tài chính công chứng vẫn được công chứng:
Giao dịch có nguy cơ bị Tòa án tuyên vô hiệu;
Văn bản công chứng có thể bị hủy theo phán quyết của Tòa án;
Các bên có thể bị truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính;
Công chứng viên có thể phải chịu trách nhiệm nghề nghiệp nếu có lỗi.
Kết luận
Việc từ chối công chứng khi có dấu hiệu trốn nghĩa vụ tài chính công chứng là biện pháp pháp lý cần thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch, trung thực của các giao dịch dân sự. Công chứng không phải là công cụ để hợp thức hóa các hành vi né tránh nghĩa vụ với Nhà nước. Do đó, việc tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ tài chính và thể hiện đúng bản chất giao dịch ngay từ đầu sẽ giúp các bên tránh rủi ro pháp lý và bảo đảm giá trị pháp lý bền vững của văn bản công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
