Trong thực tiễn hành nghề công chứng, không hiếm trường hợp tổ chức hành nghề công chứng nhận được văn bản yêu cầu tạm dừng công chứng từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến tài sản hoặc chủ thể giao dịch. Việc xử lý yêu cầu này đặt ra nhiều vấn đề pháp lý quan trọng, từ hiệu lực của hợp đồng, trách nhiệm của công chứng viên cho đến quyền lợi của các bên tham gia giao dịch. Nếu không nhận diện đúng bản chất pháp lý của yêu cầu tạm dừng, hoạt động công chứng có thể trở thành nguồn phát sinh tranh chấp và trách nhiệm bồi thường. Do đó, việc phân tích khung pháp lý điều chỉnh công chứng hợp đồng trong trường hợp này là hết sức cần thiết.
Trong thực tiễn, yêu cầu tạm dừng công chứng có thể xuất phát từ:
Cơ quan thi hành án dân sự (yêu cầu tạm dừng giao dịch đối với tài sản đang bị kê biên, xác minh);
Cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án (liên quan đến vụ việc đang được xem xét);
Cơ quan quản lý đất đai (trong quá trình thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo);
Cơ quan nhà nước khác theo thẩm quyền chuyên ngành.
Các yêu cầu này thường được thể hiện bằng văn bản hành chính, gửi trực tiếp đến tổ chức hành nghề công chứng hoặc công chứng viên.
Tính chất pháp lý của yêu cầu tạm dừng
Yêu cầu tạm dừng công chứng không phải lúc nào cũng là “quyết định cấm giao dịch”, nhưng về bản chất, đây là dấu hiệu cho thấy tình trạng pháp lý của tài sản hoặc giao dịch chưa ổn định, tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba hoặc lợi ích công cộng.
Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc công chứng khi có yêu cầu tạm dừng
Nghĩa vụ từ chối công chứng theo Luật Công chứng
Khoản 2 Điều 7 Luật Công chứng 2024 quy định công chứng viên phải “từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch có nội dung vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội”.
Bên cạnh đó, nguyên tắc hành nghề công chứng yêu cầu công chứng viên phải thận trọng, khách quan và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Khi đã có văn bản yêu cầu tạm dừng từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền, công chứng viên không thể coi giao dịch là “bình thường” để tiếp tục công chứng.
Mối liên hệ với pháp luật chuyên ngành
Trong nhiều trường hợp, yêu cầu tạm dừng công chứng gắn liền với:
Tài sản đang bị áp dụng biện pháp ngăn chặn theo pháp luật tố tụng;
Tài sản đang trong quá trình xác minh, xử lý theo pháp luật thi hành án;
Quyền sử dụng đất đang bị xem xét lại theo pháp luật đất đai.
Khi đó, việc công chứng hợp đồng có thể dẫn đến vi phạm điều cấm của pháp luật chuyên ngành, làm phát sinh nguy cơ vô hiệu giao dịch.
Việc vẫn tiếp tục công chứng trong bối cảnh này tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Phân biệt yêu cầu tạm dừng với thông tin tham khảo
Cần phân biệt:
Yêu cầu tạm dừng chính thức (bằng văn bản, xác định rõ đối tượng, phạm vi);
Thông tin trao đổi, đề nghị mang tính tham khảo.
Chỉ khi yêu cầu tạm dừng đáp ứng đầy đủ dấu hiệu về thẩm quyền và nội dung, công chứng viên mới có căn cứ pháp lý chắc chắn để dừng công chứng.
Vai trò của thời điểm công chứng trong trường hợp có yêu cầu tạm dừng
Thời điểm công chứng là căn cứ quan trọng để xác định:
Yêu cầu tạm dừng được ban hành trước hay sau thời điểm công chứng;
Công chứng viên có biết hoặc phải biết về yêu cầu tạm dừng tại thời điểm chứng nhận hay không;
Trách nhiệm pháp lý của tổ chức hành nghề công chứng khi phát sinh tranh chấp.
Nếu hợp đồng được công chứng sau thời điểm có yêu cầu tạm dừng, rủi ro bị xem xét trách nhiệm là rất lớn.
Hệ quả pháp lý có thể phát sinh
Đối với hợp đồng đã được công chứng
Hợp đồng công chứng trong trường hợp này có thể:
Bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật;
Không được công nhận khi thực hiện thủ tục đăng ký, sang tên;
Làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả, bồi thường thiệt hại giữa các bên.
>>> Xem thêm: Chứng thực chữ ký giữa người Việt và nước ngoài: cần lưu ý gì?
Đối với công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng
Công chứng viên có thể đối mặt với:
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Công chứng;
Trách nhiệm kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính;
Ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nghề nghiệp.
Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ
Hồ sơ công chứng lưu trữ theo Điều 61 Luật Công chứng 2024 có vai trò đặc biệt trong việc:
Chứng minh thời điểm tiếp nhận và xử lý yêu cầu tạm dừng;
Xác định việc công chứng viên đã ghi nhận, xử lý yêu cầu này như thế nào;
Làm rõ nghĩa vụ giải thích, cảnh báo rủi ro cho các bên.
Đây là căn cứ then chốt khi xem xét trách nhiệm pháp lý.
Ví dụ thực tiễn
Ví dụ: Cơ quan thi hành án gửi văn bản yêu cầu tạm dừng công chứng đối với quyền sử dụng đất của ông A để phục vụ xác minh thi hành án. Sau khi nhận được văn bản này, văn phòng công chứng vẫn tiến hành công chứng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông A và bà B.
Trong trường hợp này:
Việc công chứng diễn ra sau thời điểm có yêu cầu tạm dừng;
Hợp đồng có nguy cơ cao bị tuyên vô hiệu;
Công chứng viên có thể bị xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh.
Khuyến nghị thực tiễn
Để hạn chế rủi ro pháp lý, cần lưu ý:
Thiết lập quy trình tiếp nhận, theo dõi và lưu trữ yêu cầu tạm dừng công chứng;
Kiểm tra kỹ thẩm quyền và phạm vi của văn bản yêu cầu;
Ghi nhận đầy đủ tình trạng tạm dừng trong hồ sơ công chứng;
Chỉ tiếp tục công chứng khi có văn bản xác nhận cho phép tiếp tục từ cơ quan có thẩm quyền.
Công chứng hợp đồng khi có yêu cầu tạm dừng từ cơ quan nhà nước là tình huống pháp lý nhạy cảm, đòi hỏi công chứng viên phải đặc biệt thận trọng. Thời điểm công chứng và tính hợp pháp của yêu cầu tạm dừng là hai yếu tố quyết định đến hiệu lực giao dịch và trách nhiệm pháp lý phát sinh. Việc tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc an toàn pháp lý và quản lý chặt chẽ hồ sơ công chứng là giải pháp căn bản để phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ uy tín nghề công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
