Giải thể doanh nghiệp là giai đoạn pháp lý nhạy cảm, trong đó mọi giao dịch phát sinh đều chịu sự kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền lợi của chủ nợ, người lao động và Nhà nước. Thực tiễn cho thấy, nhiều hợp đồng vẫn được ký kết và đưa đi công chứng trong thời gian doanh nghiệp đang làm thủ tục giải thể, làm dấy lên câu hỏi về tính hợp pháp của việc công chứng, nguy cơ vô hiệu giao dịch và trách nhiệm của công chứng viên nếu tranh chấp phát sinh. Bài viết phân tích toàn diện các vấn đề này trên cơ sở pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.
>>> Xem thêm: Mua bán đất nhưng chưa sang tên, nên xử lý tại văn phòng công chứngthế nào?
Doanh nghiệp đang giải thể có được ký và công chứng hợp đồng hay không?
Tư cách pháp lý của doanh nghiệp trong giai đoạn giải thể
Theo Luật Doanh nghiệp hiện hành, giải thể là quá trình chấm dứt tồn tại của doanh nghiệp sau khi đã thực hiện xong nghĩa vụ tài sản. Trong giai đoạn này, doanh nghiệp chưa mất tư cách pháp nhân, nhưng bị hạn chế nghiêm ngặt phạm vi giao dịch.
Khoản 1 Điều 207 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định: “Doanh nghiệp chỉ được thực hiện các hoạt động cần thiết để giải thể doanh nghiệp”.
Như vậy, doanh nghiệp đang giải thể không bị cấm tuyệt đối việc ký kết hợp đồng, nhưng chỉ được ký các hợp đồng:
Phục vụ trực tiếp cho việc giải thể;
Thanh lý tài sản;
Hoàn tất nghĩa vụ với chủ nợ, người lao động;
Chấm dứt các quan hệ pháp lý tồn đọng.
Kết luận: Việc ký và công chứng hợp đồng trong giai đoạn giải thể chỉ hợp pháp nếu mục đích giao dịch phù hợp với quá trình giải thể.
Phân loại hợp đồng được phép và không được phép công chứng khi doanh nghiệp giải thể
Các hợp đồng có thể được công chứng
Trong thực tiễn, các hợp đồng sau thường được chấp nhận công chứng nếu đáp ứng đủ điều kiện pháp luật:
Hợp đồng chuyển nhượng, bán tài sản để thanh lý;
Hợp đồng ủy quyền cho người thực hiện thủ tục giải thể;
Hợp đồng chấm dứt, thanh lý hợp đồng đã ký trước đó;
Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản còn lại sau khi đã thanh toán nghĩa vụ.
Những giao dịch này phù hợp với nguyên tắc “hoạt động cần thiết để giải thể” theo luật định.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng trong giai đoạn giải thể
Nghĩa vụ thẩm tra tư cách chủ thể và mục đích giao dịch
Theo Điều 40 Luật Công chứng 2024, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra:
Tư cách pháp lý của tổ chức;
Quyền đại diện của người ký;
Tính hợp pháp của nội dung giao dịch.
Trong bối cảnh doanh nghiệp đang giải thể, công chứng viên cần đặc biệt lưu ý:
Thông tin tình trạng pháp lý doanh nghiệp trên hệ thống đăng ký;
Quyết định giải thể, biên bản họp, văn bản ủy quyền;
Mục đích thực sự của hợp đồng.
Trường hợp phải từ chối công chứng
Điều 44 Luật Công chứng 2024 quy định công chứng viên phải từ chối công chứng nếu “có căn cứ cho rằng giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ hoặc vi phạm pháp luật”.
Do đó, nếu hồ sơ cho thấy hợp đồng:
Không phục vụ giải thể;
Có dấu hiệu xâm phạm quyền lợi chủ nợ;
việc từ chối công chứng là nghĩa vụ pháp lý, không phải quyền tùy nghi.
Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ khi phát sinh tranh chấp
Hồ sơ công chứng lưu trữ có ý nghĩa đặc biệt trong các tranh chấp liên quan đến doanh nghiệp giải thể, bởi nó giúp làm rõ:
Thời điểm công chứng so với thời điểm ra quyết định giải thể;
Ý chí và mục đích giao dịch của doanh nghiệp;
Mức độ thẩm tra của công chứng viên.
Các tài liệu như:
Phiếu yêu cầu công chứng;
Bản sao quyết định giải thể;
Ghi chú nghiệp vụ của công chứng viên;
là căn cứ quan trọng để Tòa án xác định trách nhiệm của từng chủ thể và xem xét yêu cầu bồi thường (nếu có).
Ví dụ thực tiễn
Một doanh nghiệp tại Hà Nội đang trong giai đoạn giải thể đã ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho công ty có liên quan đến người quản lý cũ, hợp đồng được công chứng đầy đủ. Sau đó, chủ nợ khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu.
Tòa án nhận định:
“Hợp đồng được công chứng trong thời gian doanh nghiệp đang giải thể, việc chuyển nhượng không nhằm phục vụ thanh toán nghĩa vụ mà làm giảm khả năng thanh toán cho chủ nợ, do đó giao dịch vô hiệu theo Điều 123 và Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015”.
Tuy nhiên, Tòa án không chấp nhận yêu cầu bồi thường đối với tổ chức hành nghề công chứng, vì hồ sơ lưu trữ thể hiện công chứng viên đã yêu cầu đầy đủ quyết định giải thể và không có tài liệu chứng minh công chứng viên biết hoặc phải biết mục đích tẩu tán tài sản.
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn giải thể doanh nghiệp là hoạt động không bị cấm, nhưng chịu sự giới hạn chặt chẽ về mục đích và nội dung giao dịch. Hợp đồng chỉ được xem là hợp pháp khi phục vụ trực tiếp cho việc giải thể và không xâm phạm quyền lợi của chủ nợ, người lao động. Trong bối cảnh này, vai trò thẩm tra của công chứng viên và hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành yếu tố then chốt để xác định hiệu lực giao dịch cũng như trách nhiệm pháp lý khi tranh chấp phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
