Không chứng minh được quyền định đoạt: Bị từ chối công chứng
Trong hoạt động công chứng, việc xác định người yêu cầu có quyền định đoạt tài sản hay không là điều kiện mang tính quyết định đối với tính hợp pháp của giao dịch. Thực tiễn cho thấy, không ít hồ sơ bị từ chối công chứng do không chứng minh quyền định đoạt một cách đầy đủ, rõ ràng. Việc từ chối này không chỉ nhằm bảo vệ an toàn pháp lý cho giao dịch mà còn phòng ngừa tranh chấp phát sinh về sau. Bài viết phân tích các căn cứ pháp lý và trường hợp cụ thể mà công chứng viên được quyền từ chối công chứng khi người yêu cầu không chứng minh được quyền định đoạt tài sản.
1. Quyền định đoạt tài sản và ý nghĩa trong hoạt động công chứng
Quyền định đoạt là một trong ba quyền năng cơ bản của chủ sở hữu tài sản, bên cạnh quyền chiếm hữu và quyền sử dụng.
Theo “Điều 192 Bộ luật Dân sự 2015”, quyền định đoạt được hiểu là quyền của chủ thể trong việc chuyển giao quyền sở hữu, từ bỏ quyền sở hữu hoặc thực hiện các hành vi pháp lý khác làm thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản.
Trong hoạt động công chứng, quyền định đoạt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi:
Công chứng viên không chỉ chứng nhận hình thức văn bản mà còn phải kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch;
Việc công chứng giao dịch khi người yêu cầu không có quyền định đoạt có thể dẫn đến giao dịch vô hiệu và phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Do đó, nếu người yêu cầu không chứng minh quyền định đoạt, công chứng viên có cơ sở để từ chối công chứng.
2. Căn cứ pháp lý cho việc từ chối công chứng
2.1. Nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch
Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính xác thực, hợp pháp của hồ sơ, giấy tờ và nội dung giao dịch.
Đồng thời, “Điều 44 Luật Công chứng 2024” quy định công chứng viên phải từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch vi phạm pháp luật hoặc không đủ điều kiện để công chứng.
Trường hợp người yêu cầu không chứng minh quyền định đoạt, công chứng viên không thể xác định tính hợp pháp của giao dịch, từ đó việc từ chối công chứng là phù hợp quy định pháp luật.
2.2. Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi chủ thể có quyền xác lập, thực hiện giao dịch.
Nếu người ký kết hợp đồng không phải là chủ sở hữu tài sản hoặc không được ủy quyền hợp pháp, thì giao dịch có nguy cơ vô hiệu do vi phạm điều kiện về chủ thể. Việc công chứng trong trường hợp này sẽ làm gia tăng rủi ro pháp lý, do đó công chứng viên có quyền và nghĩa vụ từ chối.
3. Các trường hợp phổ biến không chứng minh được quyền định đoạt tài sản
3.1. Tài sản thuộc sở hữu chung nhưng chỉ một người đứng ra giao dịch
Đối với tài sản thuộc sở hữu chung, việc định đoạt phải có sự đồng ý của tất cả các đồng sở hữu, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Theo “Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015”, việc định đoạt tài sản chung phải được sự đồng ý của các chủ sở hữu chung.
Ví dụ minh họa: Một người đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân. Khi công chứng hợp đồng chuyển nhượng, người này không xuất trình được văn bản thỏa thuận tài sản riêng hoặc sự đồng ý của vợ/chồng. Trường hợp này bị xem là không chứng minh quyền định đoạt và công chứng viên có quyền từ chối công chứng.
3.2. Người được ủy quyền nhưng phạm vi ủy quyền không rõ ràng
Theo “Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng ủy quyền là sự thỏa thuận theo đó bên được ủy quyền nhân danh bên ủy quyền thực hiện công việc nhất định.
Nếu giấy ủy quyền:
Không ghi rõ quyền định đoạt;
Đã hết thời hạn;
Không được công chứng hoặc chứng thực theo quy định;
thì người được ủy quyền không đủ căn cứ pháp lý để định đoạt tài sản, dẫn đến việc bị từ chối công chứng.
3.3. Tài sản đang có tranh chấp hoặc bị hạn chế quyền định đoạt
Theo “Điều 188 Luật Đất đai 2024”, quyền chuyển nhượng quyền sử dụng đất chỉ được thực hiện khi đất không có tranh chấp và không bị kê biên để bảo đảm thi hành án.
Nếu người yêu cầu không cung cấp được tài liệu chứng minh tình trạng pháp lý “sạch” của tài sản, thì được xem là không chứng minh quyền định đoạt tại thời điểm yêu cầu công chứng.
4. Trách nhiệm và quyền hạn của công chứng viên trong trường hợp từ chối
Việc từ chối công chứng không phải là quyền tùy nghi mà là nghĩa vụ pháp lý trong những trường hợp luật định.
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, khi từ chối công chứng, công chứng viên phải:
Giải thích rõ lý do từ chối;
Hướng dẫn người yêu cầu hoàn thiện hồ sơ nếu có thể khắc phục;
Ghi nhận việc từ chối theo quy định.
Việc công chứng trái quy định khi người yêu cầu không chứng minh quyền định đoạt có thể khiến công chứng viên phải chịu trách nhiệm bồi thường hoặc trách nhiệm kỷ luật.
5. Người yêu cầu công chứng cần làm gì để tránh bị từ chối?
Để hạn chế trường hợp bị từ chối công chứng do không chứng minh quyền định đoạt, người yêu cầu cần lưu ý:
Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản;
Xác định rõ tình trạng tài sản chung, riêng;
Lập văn bản ủy quyền hợp pháp, đúng phạm vi và thời hạn;
Chủ động cung cấp thông tin về tranh chấp, hạn chế quyền (nếu có).
Kết luận
Việc từ chối công chứng khi người yêu cầu không chứng minh quyền định đoạt là biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm tính hợp pháp và an toàn pháp lý của giao dịch dân sự. Công chứng không chỉ là thủ tục hình thức mà là cơ chế phòng ngừa tranh chấp hiệu quả. Do đó, việc hiểu đúng và chuẩn bị đầy đủ căn cứ về quyền định đoạt tài sản sẽ giúp người dân tránh rủi ro pháp lý và bảo đảm quyền lợi của mình trong các giao dịch có công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
